ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ ಎಂದರೆ ಭಯ ಮತ್ತು ಅನುಮಾನದ ಜಾಗವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ದೂರು ದಾಖಲಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವ ಗೊಂದಲ ಮತ್ತು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ. ಎಷ್ಟೋ ಸಲ ನಮಗೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆ ಅಂತ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ಹೋದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಮ್ಮ ದೂರಿನ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನೇ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಮುನ್ನ, “ಈ ಘಟನೆ ನಮ್ಮ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಿಲ್ಲ” ಅಥವಾ “ಇದು ಸಿವಿಲ್ ವಿವಾದ” ಎಂಬ ನೆಪಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿ, ಹೀಗೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಆ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಸ್ವತಃ ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಎಸಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸುರಕ್ಷಾ ಸಂಹಿತೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 173 (ಹಿಂದಿನ ಸಿಆರ್ಪಿಸಿ ಸೆಕ್ಷನ್ 154) ರ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಮಾಹಿತಿಯು ಅರಿಯಬಹುದಾದ ಅಪರಾಧವನ್ನು ದ್ಯೋತಕವಾಗಿಸಿದರೆ, ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಕೇಸು ದಾಖಲಿಸಲು ನಿರ್ಬಂಧಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಮತ್ತು ಅಪರಾಧವು ತನ್ನ ಠಾಣಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ಆಚೆ ನಡೆದಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದರೂ ಸಹ, ಅವರು ಆ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಎಫ್ಐಆರ್ ಅನ್ನು “ಶೂನ್ಯ” ಸಂಖ್ಯೆಯಡಿ ದಾಖಲಿಸಿ, ನಂತರ ಅದನ್ನು ತನಿಖೆಗಾಗಿ ಸೂಕ್ತ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಬೇಕು. ಇದು ಕಾನೂನಿನ ಆಶಯ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.
“ಶೂನ್ಯ ಎಫ್ಐಆರ್” ಅನ್ನುವ ಪದವೇ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕಿನ ಸಂಕೇತ. ಈ ಹಕ್ಕು ಸುಮ್ಮನೆ ಬಂದಿದ್ದಲ್ಲ. ಇದು ನಮ್ಮ ನಡುಕದ ನಿಮಿಷಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಲು ಇರುವ ತುರ್ತು ಅಸ್ತ್ರ. ಮೇ 10, 2013, ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2014, ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 12, 2015 ರಂದು ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯವು ಈ ಕುರಿತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸುತ್ತೋಲೆಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಾರಣ ನೀಡಿ ಎಫ್ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸದಿರುವುದು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆಯ ನೇರ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಎಂದು ಖಡಾಖಂಡಿತವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಇದರ ಮುಂದುವರೆದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟಿನ ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಪೀಠವು “ಲಲಿತಾ ಕುಮಾರಿ vs ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ” (2013) ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರ ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಬ್ಬಿಣದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟಿತು. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು, ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಎಫ್ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ‘ವಿವೇಚನೆ’ ಅಥವಾ ‘ಆಯ್ಕೆ’ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಬಂದ ದೂರಿನಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧದ ಅಂಶಗಳಿದ್ದರೆ ಸಾಕು, ಅದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲೇಬೇಕು. ಮಾಹಿತಿಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ, ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಕೆಲಸ ತನಿಖೆಯ ಭಾಗವೇ ಹೊರತು, ದೂರು ದಾಖಲಿಸುವ ಮುನ್ನಿನದ್ದಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ದೃಢಪಡಿಸಿತು. ಇಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ನಿಯಮಗಳ ನಡುವೆಯೂ, ದೂರು ದಾಖಲಿಸಲು ಹಿಂಜರಿಯುವುದು, ಅದರಲ್ಲೂ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲ ವರ್ಗದವರ ದೂರುಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತಾರತಮ್ಯ ಮಾಡುವುದು, ಇದು ಸಂವಿಧಾನದ 14ನೇ ವಿಧಿಯ (ಸಮಾನತೆ) ಮತ್ತು 21ನೇ ವಿಧಿಯ (ಜೀವನ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ) ಮೇಲಿನ ಆಘಾತವಾಗಿದೆ.
ಆದರಿಂದ ಈಗ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ವಿಚಾರವೆಂದರೆ, ಈ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸದ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಸುತ್ತೋಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ: ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಗೊಂದಲದ ನೆಪದಲ್ಲಿ ದೂರು ದಾಖಲಿಸುವುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ, ಅಥವಾ ಶೂನ್ಯ ಎಫ್ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸದೆ ಇದ್ದರೆ, ಆ ಅಧಿಕಾರಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 166A ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಆ ಅಧಿಕಾರಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಇಲಾಖಾ ಶಿಸ್ತಿನ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸಹ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಸೆಕ್ಷನ್ 170 ರ ಪ್ರಕಾರ, ಶೂನ್ಯ ಎಫ್ಐಆರ್ ಅನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಹೊಸದಾಗಿ ದಾಖಲಾದ ಕೇಸ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಬೇಕೆ ಹೊರತು, ಅದರ ದಿನಾಂಕವನ್ನಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಕ್ರಮಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನಾಗಲಿ ಬದಲಾಯಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಇದರ ಹಿಂದಿನ ತಾರ್ಕಿಕತೆ ಸರಳ: ಅಪರಾಧ ನಡೆದ ತಕ್ಷಣ ದಾಖಲಾಗುವ ಈ ದಾಖಲೆಯಿಂದಾಗಿ, ಅಪರಾಧಿಗಳು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಅಪಾಯ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ, ನಾವು ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ದೂರು ನೀಡಲು ಹೋದಾಗ, “ಇದು ನಮ್ಮ ಠಾಣಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲ” ಎನ್ನುವ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಬಂದ ತಕ್ಷಣ, ನಿಮ್ಮ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿಕೊಂಡು “ಶೂನ್ಯ ಎಫ್ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿ. ಈ ಹಕ್ಕು ಕೇವಲ ಕಾಗದದ ಮೇಲಿನ ಸಾಂತ್ವನವಾಗಬಾರದು; ಇದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಮೂಲಭೂತ ಅಡಿಪಾಯ. ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸದೆ ಹೋದರೆ, ನಿಮ್ಮ ಮೌನವು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದತ್ತ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಾಹಿತಿಯೇ ಶಕ್ತಿ, ಮತ್ತು ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಶೂನ್ಯ ಎಫ್ಐಆರ್, ನಿಮಗೆ ನ್ಯಾಯ ಕೊಡಿಸುವ ಮೊದಲ ದಿಟ್ಟ ಹೆಜ್ಜೆ. ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರಿ, ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಿ, ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಎತ್ತರವಾಗಿಡಿ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.
